Sự gắn kết gia đình qua tên gọi của Mường Ạu Tá

du lich va van hoa1 2 1 - Sự gắn kết gia đình qua tên gọi của Mường Ạu Tá

Với những người con xứ Mường, thì Mo Mường có lẽ chẳng còn xa lạ gì với chúng ta. Mo Mường được thực hành trong các nghi lễ gắn với đời sống tín ngưỡng, phản ánh về nhân sinh quan, vũ trụ quan, nội dung phản ánh nhận thức của con người về trời đất trong vũ trụ, phản ánh sự phát triển của xã hội loài người, mối quan hệ giữa con người với nhau. Sự gắn kết gia đình qua tên gọi của Mường Ạu Tá cũng được thể hiện thông qua mo Mường.

du lich va van hoa5 1024x683 - Sự gắn kết gia đình qua tên gọi của Mường Ạu Tá
Ông mo người Mường Ạu Tá đang làm lễ cúng thổ công trong ngày tết nguyên đán, “thế hệ tương lai” đang hóng hớt học nghề.

Gia đìnhKiêng gọi tên đẻ của những thế hệ trước.

Trong một vài nghi lễ, khi ông Mo Mường làm lễ cúng, người chủ nhà sẽ ngồi gần đó để nhắc tên những người đã khuất mà gia đình mình đang thờ cúng, cung cấp một vài thông tin khác liên quan đến gia đình mà ông mo cần trong quá trình làm lễ. Với một số nghi lễ quan trọng, con cháu sẽ phải có mặt trong lúc làm lễ để nghe những lời răn dạy qua những áng mo Mường,… Theo quan niệm của người Mường Ạu Tá, việc thế hệ sau gọi thế hệ trước bằng tên đẻ (tên đầu tiên được đặt khi mới sinh ra) sẽ thể hiện sự thiếu tôn trọng, thế nên tên đẻ của các thế hệ trước chỉ được nhắc đến trong các nghi lễ tâm linh, điều này gây tò mò cho thế hệ sau về tên thật của những thế hệ trước trong gia đình mình.

du lich va van hoa6 - Sự gắn kết gia đình qua tên gọi của Mường Ạu Tá
Trong ảnh, ông mo Mường Ạu Tá đang làm lễ cúng và ngươi chủ gia đình ngồi gần đó để cung cấp thông tin.

Tôi cũng tò mò, nên thường chú ý hơn mỗi khi bố tôi cung cấp thông tin về gia đình mình cho ông mo trong quá trình làm lễ cúng. Lần đầu tiên khi nghe tên các cụ tôi thắc mắc, nếu như hiện tại đa số chúng tôi được đặt tên với ít nhất ba âm tiết trở lên là họ, đệm và tên thì tên các cụ chỉ có 2 âm tiết và những người trong gia đình ở cùng một thế hệ sẽ có những cái tên giống nhau ở âm tiết thứ hai, chỉ khác nhau ở âm tiết đầu tiên. Thắc mắc của tôi cuối cùng cũng được được giải đáp.

Giải mã cách đặt tên của người Mường Ạu Tá.

Khi người Mường Ạu Tá kết hôn và sinh đứa con đầu tiên, họ sẽ được những người lớn tuổi trong gia đình đặt cho một cái tên gọi là tên nhà. Người sinh ra đầu tiên của thế sau sẽ thay đổi tên của cả gia đình, tên chỉ khác nhau ở âm tiết đầu tiên và âm tiết thứ 2 sẽ là tên nhà được dùng chung cho cả gia đình. Cùng một thế hệ mới trong gia đình, âm tiết đầu tiên trong tên gọi sẽ theo thứ thự nhất định, con trai và con gái sẽ có cái tên đươc quy định khác nhau.

Con trai trong gì đình cùng một thế hệ sẽ có âm tiết đầu tiên trong tên gọi lần lượt là Cần, Cà, Woa Wénh, Hơm… con gái thì sẽ đặt lần lượt là Ộm, Ại, Xờm, Xiều, Xuồn, Xè… cộng với tên nhà. Điều này tôi khó mà giải thích một cách ngắn gọn và dễ hiểu được, nên chúng ta sẽ có một ví dụ dễ hiểu hơn nhé.

Gia đình – Chung một cái tên

Bố mẹ tôi có 3 người con là tôi và 2 anh trai của tôi, gia đình tôi có tên nhà là “Chung”. Nếu như đặt tên theo người Mường Ạu Tá ngày xưa thì anh cả tôi sẽ có tên là Cần Chung, anh thứ hai tên là Cà Chung, còn tôi là con thứ ba trong gia đình, nhưng là đứa con gái đầu tiên của bố mẹ tôi nên sẽ tên là Ộm Chung, lần lượt như vậy giống như số đếm… Thông qua tên gọi người Mường Ạu Tá xưa sẽ biết chúng ta là con trai, con gái thứ mấy của gia đình.

du lich va van hoa 4 - Sự gắn kết gia đình qua tên gọi của Mường Ạu Tá
Cần Chung, Cà Chung và Ộm Chung lần lượt từ trái qua phải. (Ảnh chụp năm 1997)

Tôi đặc biệt rất thích cách đặt tên này, vì ngay từ tên gọi đã thể hiện sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình với nhau. Sự gắn bó trong tên gọi như một lời khẳng định “chúng ta là người một nhà, chung nhau một cái tên.” Chính vì vậy tên đẻ thường được người Mường Ạu Tá coi trọng, đó như là một sự khởi đầu thiêng liêng, sau khi đã đổi tên, người ta tránh dùng tên đẻ trong cuộc sống hàng ngày, mà chỉ dùng nó trong các dịp lễ quan trọng và cái tên đó sẽ quay trở lại khi chúng ta rời bỏ thế giới này và đoàn tụ với tổ tiên ở thế giới bên kia. Cách thay đổi tên gọi của người Mường Ạu Tá khi thế hệ sau chào đời cũng như một sự chào mừng dành cho các con, cháu và đánh dấu cho sự kiện “lên chức”của họ…

Sáu lần đổi tên trong đời

Nhưng đáng tiếc, cách đặt tên cổ đã không được lưu giữ cho đến hiện tại. Không rõ nguyên nhân do đâu mà từ thời ông bà tôi, những người anh, chị, em trong gia đình đã không còn được đặt tên chung nữa, thay vào đó họ được đặt tên riêng. Nhưng cách thay đổi tên của các thế hệ trước thì vẫn giữ cho tới tận bây giờ, thay vì có tên chung của cả nhà thì tên riêng của người sinh ra đầu tiên của thế hệ sau sẽ được mặc định là tên nhà để thay đổi tên của thế hệ trước.

Bố mẹ tôi cũng đã thay tên kể từ khi anh cả tôi được sinh ra, khi đó mọi người sẽ thay đổi cách gọi, tùy theo vai vế mà sẽ gọi bố mẹ tôi là bác Chung, bá Chung, cô Chung, chú Chung… Rồi đến thời điểm hiện tại bố mẹ tôi cũng không còn được gọi bằng cái tên đó nữa. Vì bố mẹ tội đã có cháu, nên tên của họ đã thay đổi lần thứ ba. Bây giờ họ được mọi người gọi bằng danh xưng theo vai vế cộng với Bà Tiến, Ông Tiến ở phía sau, Tiến là tên đứa cháu đầu tiên của bố mẹ tôi. Cứ tiếp tục như vậy, sau này đứa chắt đầu tiên sẽ thay đổi tên của họ một lần nữa. Vì ngày xưa người Mường Ạu Tá lập gia đình sớm, nên có những người đã được thay đổi tên gọi sáu lần trong đời.

du lich va van hoa7 1 - Sự gắn kết gia đình qua tên gọi của Mường Ạu Tá
Bà ngoại của Ộm Chung đang chơi cùng với chắt của bà – Bà đã đổi đến cái tên thứ năm trong cuộc đời mình. (Ảnh: Út Hiệu)

Bài viết hôm nay đến đây thôi, tôi nghĩ bấy nhiêu đó đủ làm các bạn rối não rồi nhỉ? Bài viết sau sẽ là những câu chuyện tâm linh thú vị, nhưng rất nhân văn của người Mường Ạu Tá

5 Replies to “Sự gắn kết gia đình qua tên gọi của Mường Ạu Tá”

  1. Đinh Thị Thanh Thùy says: Trả lời

    Cháu là Ộm Thùy

    1. Thử đặt tên cho Ăng xem có đúng ko nào?

      1. Đinh Thị Thanh Thùy says: Trả lời

        Thăng là cần Thùy ak

  2. Rối não thật nhưng đến cuối cùng thì đã hiểu Ộm Chung ạ!!!
    Ộm Chung thử sơ đồ, hình học hoá xem 🥰
    Và nếu có thể, nên làm những chủ đề này thành video ngắn đăng tiktok + video trung bình đăng youtube, facebook nữa nhé!!!

    1. Vâng anh, để em sẽ thử nha

Trả lời