Sông Đà cạn sâu, “cá gào khóc” dưới dòng nước đục ngầu

213317472 1226156387805598 3281266199602751577 n 1170x550 - Sông Đà cạn sâu, "cá gào khóc" dưới dòng nước đục ngầu

Những đàn cá được nuôi để đổi lại miếng cơm – manh áo và đổi lấy những con chữ của người dân ven sông Đà, nhưng mọi thứ bỗng vỗ cánh bay đi khi mực nước sông Đà năm nay cạn sâu bất thường.

211924517 403976651246224 6440643312209203053 n 1024x768 - Sông Đà cạn sâu, "cá gào khóc" dưới dòng nước đục ngầu
Dòng sông xanh mát nay đã cạn trơ đáy.

Đối với những người dân sống ven sông Đà, cheo leo giữa núi rừng thì việc canh tác nông nghiệp không đủ sức nuôi sống gia đình, không đủ chi trả cho các nhu cầu của cuộc sống. Chính vì vậy những gia đình sống ven sông Đà đều mưu sinh bằng nhiều nghề, trong đó có nghề đánh bắt và chăn nuôi thủy sản trên sông.

Những năm gần đây, nhiều gia đình đã mạnh dạn đầu tư nuôi cá, vì hiệu quả kinh tế của nó có phần nhỉnh hơn so với những sinh kế truyền thống khác, mặt khác có thể tận dụng nguồn thức ăn sẵn có trong tự nhiên cho việc chăn nuôi.

26231116 1296841980459974 1888785864164907625 n - Sông Đà cạn sâu, "cá gào khóc" dưới dòng nước đục ngầu
Những lồng cá của người dân trên sông Đà mùa nước dâng cao.

“Muốn giàu nuôi cá”

Chúng ta thường hay nghe câu “muốn giàu nuôi cá, muốn khá nuôi heo”, thế nhưng người dân ven sông Đà đã nuôi cả cá và nuôi cả heo vậy mà vẫn chưa thấy giàu, cũng chưa thấy cuộc sống khá hơn. Thậm chí năm nay nhiều gia đình còn có nguy cơ trắng tay khi tập trung vào nuôi cá trên sông Đà.

Khó khăn, rủi ro mà người dân nuôi cá gặp phải.

Hàng năm Thủy điện Hòa Bình phải điều tiết nước để tưới tiêu, nước sinh hoạt cho khu vực hạ du sông Đà và khu vực đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt là vào mùa hè. Khi lượng nước rút xuống, nắng nóng khiến nhiệt độ trong nước tăng lên, lượng oxy trong nước thiếu hụt điều này ảnh hưởng trược tiếp đến các sinh vật sinh sống trong nước. Đó cũng là thời điểm người dân nuôi cá trên sông Đà phải đối mặt với nhiều rủi ro.

213317472 1226156387805598 3281266199602751577 n 1024x461 - Sông Đà cạn sâu, "cá gào khóc" dưới dòng nước đục ngầu
Nước cạn xuống, không gian nước co lại, những lồng cá nằm sát nhau không có chỗ thở. (Ảnh: Xa Ngọc Hưng)

Để nuôi cá trên sông Đà, người dân sẽ phải đầu tư một số tiền không hề nhỏ so với thu nhập của mình. Chính vì vậy hầu hết các xóm làng ven sông Đà, nhà nào cũng đều có lồng nuôi cá nhưng mới chỉ là nuôi nhỏ lẻ vì không có vốn để đầu tư quy mô lớn.

Rủi ro khó tránh khỏi

Việc chăn nuôi, chăm sóc cá đều thủ công và chưa có đầu tư máy móc hỗ trợ. Thức ăn chăn nuôi cá chủ yếu là những thứ có thể trồng hoặc đánh bắt được, tận dụng nguồn thức ăn sẵn có để giảm chi phí. Vào những mùa đánh bắt kém, cá thường không đủ thức ăn nên cá chậm lớn, để có được cá thương phẩm bán người dân phải nuôi rất lâu, khoảng 2-3 năm mới có thể xuất bán.

Vì nuôi tự nhiên nên cá đạt chất lượng cao, giá bán tốt hơn so với những nơi khác, nhưng thời gian nuôi dài nên hàng năm đều phải đối mặt với những rủi ro vào mùa mưa bão hoặc mùa nước cạn. Khi gặp rủi ro, thiên tai thì thiệt hại sẽ là rất lớn đối với những người dân nuôi cá. Từ những kiến thức được tập huấn, tư vấn và những kinh nghiệm thực tế, người dân đều cố gắng khắc phục khó khăn và giảm thiểu rủi ro hết mức có thể.

Sông Đà cạn sâu – “cá chết đuối”

Tháng 7/2021 mực nước sông Đà cạn sâu bất thường so với những năm khác, không có thông tin, không được cảnh báo trước, khiến cho nhiều hộ dân nuôi cá nhỏ lẻ trên sông Đà bị động, không kịp phản ứng, không có thiết bị hỗ trợ tạo oxy trong nước nên đã phải đối mặt với việc cá chết hàng loạt chỉ sau vài ngày.

Mỗi lồng cá trị giá hàng chục triệu, thậm chí hàng trăm triệu là cả gia tài của người dân đã ra đi chỉ sau một đêm. Nước mắt của “Cá” đã hòa chung với nước sông Đà, tiếng khóc của “Cá” chẳng ai nghe nên những con cá đã “chết đuối” trong chính môi trường sống của chúng.

167543361 4088191607937564 534575998458531099 n - Sông Đà cạn sâu, "cá gào khóc" dưới dòng nước đục ngầu
Cá chiên (cá tiến vua) – gia tài đổ đống trước mặt.

Giải cứu cá

“Giải cứu” là cụm từ đã được sử dụng rất nhiều trong thời gian qua, trên báo Nông nghiệp Việt Nam có bài viết “Bộ trưởng Lê Minh Hoan: Khi thấy cụm từ ‘giải cứu nông sản’, tôi đau lòng!“. Rồi có nhiều bái báo, phóng sự nói về việc quyết tâm bỏ cụm từ “giải cứu”, nói không với “giải cứu”… Vậy giải cứu cá ai đau lòng?

Theo thống kê tại xã Tiền Phong, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình tính đến ngày 11/7/2021 đã có 46 hộ dân nuôi cá thuộc xã Tiền Phong gặp phải tình trạng cá chết hàng loạt do thiếu hụt oxy (sặc bùn), số lượng cá chết sấp sỉ 6700 kg với nhiều loại cá khác nhau. Trong đó cá Chiên (đặc sản sông Đà), loài cá có giá trị kinh tế cao bị chết nhiều nhất với 38,4% trên tổng số thống kê. (Thông tin được cung cấp bởi anh Xa Ngọc Hưng – cán bộ UBND xã Tiền Phong, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình.)

Phản ứng nhanh của chính quyền địa phương

Nhận thấy mực nước có nguy cơ tiếp tục cạn sâu, với một số nơi có mật độ lồng cá dày đặc, có địa hình nông và những loài cá có đề kháng yếu thì nguy cơ cá chết hàng loạt khó mà tránh khỏi. Trong lúc người dân vẫn đang hoang mang và bối rối trong việc tìm ra cách giải quyết, thì Đoàn Xã Tiền Phong đã phối hợp với Huyện Đoàn Đà Bắc và Thành Đoàn Hòa Bình tổ chức giải cứu cá cho bà con nhân dân.

Những hộ nuôi cá đã có cá thương phẩm, còn khỏe mạnh nhưng có nhu cầu bán để tránh rủi ro thì sẽ được Đoàn Xã Tiền Phong hỗ trợ việc tiêu thụ. Công việc giải cứu cá được thực hiện bởi chính quyền địa phương và được sự hỗ trợ phí vận chuyển từ Ban quản lý dự án AOP Đà Bắc cùng sự chung tay hỗ trợ của các cá nhân là nhân dân trong huyện Đà Bắc. Tính đến hôm nay, ngày 12/7/2021 đã có trên 3 tấn cá của người dân thuộc xã Tiền Phong được Đoàn Xã Tiền Phong hỗ trợ tiêu thụ.

Mặc dù chính quyền địa phương đã kịp thời giải cứu cá, nhưng thị trường tiêu thụ hẹp, dù đã cố gắng hết sức nhưng lượng cá được giải cứu không nhiều, miêng cơm của nhiều hộ nuôi cá vẫn bị đe dọa khi lượng nước sông Đà tiếp tục cạn sâu.

Lý giải nguyên nhân

Đã có các đơn vị báo chí có bài viết về việc nức sông Đà cạn sâu bất thường và cá chết hàng loạt trong những ngày qua. Chuyển Động 24h có bài viết “Mực nước hồ xuống thấp – thuỷ điện Hoà Bình tập trung phát điện” lý giải cho hiện tượng nước sônng Đà cạn sâu bất thường vào năm nay.

Theo ông Phạm Văn Vương, Phó Giám đốc Công ty Thủy điện Hòa Bình, thời gian qua, lưu lượng nước đầu nguồn về hồ Hoà Bình không nhiều. Mặt khác, diễn biến tình hình nắng nóng đỉnh điểm khiến cho tình trạng tiêu thụ điện đạt mức kỷ lục ở miền Bắc, thuỷ điện Hoà Bình buộc phải tập trung phát điện, dẫn đến mực nước hồ thuỷ điện Hòa Bình chỉ còn cách mực nước chết 4m….” (trích – Chuyển Động 24h)

Giải pháp nào cho những người dân ven sông Đà?

Việc điều tiết nước sông Đà chắc hẳn phải có tính toán và kế hoạch từ trước, mặc dù sẽ có những tình huống khẩn cấp được đưa ra quyết định trong thời gian ngắn. Nhưng bao lâu nay người dân vùng ven sông Đà chưa từng được biết, chưa từng được cảnh báo về mực nước sẽ điều tiết hàng năm để có kế hoạch chăn nuôi và phương án giảm thiểu rủi ro hợp lý.

Đồng ý rằng bất cứ mô hình sinh kế nào cũng đều có những khó khăn, rủi ro nhất định. Nhưng có những tác động hoàn toàn có thể được cảnh báo trước, thì người dân cần được biết thông tin để chủ động cho việc chăn nuôi của mình.

Cơ quan, đơn vị nào sẽ chịu trách nhiệm trong việc tính toán, lên kế hoạch điều tiết nước? Việc cung cấp thông tin về phương án điều tiết nước liệu có quá khó khăn với các cơ quan hay đơn vị có liên quan khi chủ động đưa ra thông báo cho người dân hay không? Hay đó là những thông tin cần được bảo mật, nên người dân không được cảnh báo trước? Đó vẫn là những câu hỏi không có lời giải đáp của những người dân sống ven sông Đà…

One Reply to “Sông Đà cạn sâu, “cá gào khóc” dưới dòng nước đục ngầu”

  1. Cá chết nhiều

Trả lời