Nén bạc trong hông đồ cơm và tục bắt vợ của người Mường Ạu Tá

Ở thời 4.0 rất nhiều thông tin đều có thể tìm thấy chỉ bằng một cái click chuột, hầu hết các thắc mắc mọi người sẽ thường hỏi “chị gu gồ”. Khi gõ từ khóa bắt vợ sẽ có hàng nghìn kết quả có liên quan, nhưng nhìn chung đều xoay quanh tục bắt vợ của đồng bào dân tộc Mông.

tuc keo vo 1024x641 1 - Nén bạc trong hông đồ cơm và tục bắt vợ của người Mường Ạu Tá
Ảnh minh họa: tục kéo vợ của đồng bào dân tộc Mông

Vậy các dân tộc khác có bắt vợ không? Tôi cũng không biết rõ, hỏi chị gu gồ chị cũng không có câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi này. Mặc dù không biết các dân tộc khác có bắt vợ không, nhưng tôi biết người Mường Ạu Tá xưa có tục bắt vợ, chỉ là tục bắt vợ của người Mường Ạu Tá đã loại bỏ từ rất lâu, nên chỉ những già của Mường Ạu Tá mới biết tới.

Vậy người Mường Ạu Tá ngày xưa bắt vợ như thế nào? Trước tiên hãy xem người phụ nữ Mường Ạu Tá thời xưa có vị thế như thế nào trong xã hội nhé!

Bất bình đẳng giới

Về việc bất bình đẳng giới ở thời xưa có lẽ không chỉ là vấn đề riêng của một nhóm dân tộc nào, nó gần như là bức tranh chung của toàn xã hội. Do một hệ thống tư tưởng tồn tại ở khá nhiều nơi trên thế giới đặc biệt là dưới chế độ phong kiến như tôi đã có đề cập ở bài viết trước đó.

Người phụ nữ Mường Ạu Tá xưa cũng không được coi trọng, ngay cả trong gia đình họ cũng không có tiếng nói. Đa số họ đều có lối sống an phận, cam chịu, không giao thiệp với thế giới bên ngoài vì họ đã được giáo dục trên nền tảng của sự bất bình đẳng. Không được tự do lựa chọn cuộc sống của mình, bởi vì họ bị ràng buộc bởi những thứ vô hình và bị ràng buộc bởi chế độ xã hội khi ấy.

Người phụ nữ khi lấy chồng nếu không sinh con trai họ sẽ càng không được coi trọng, trong đời sống tâm linh của gia đình họ gần như không được công nhận. Vì thế nên khi những người mẹ không sinh được con trai, đến khi mất gia đình chôn cất xong sẽ làm lễ đưa về mường trời cho mẹ mụ nhận lại và không thờ cúng.

Đó chỉ là một trong số những bất công mà phụ nữ thời xưa phải chịu. Tôi cứ luôn thử nghĩ xem nếu mình bị áp đặt bởi những hủ tục vô lý như thế thì mình liệu có chấp nhận không? Có lẽ mình cũng không làm khác được đâu, tôi thấy nổi da gà khi nghĩ tới đó và lại thấy thật may mắn vì sinh ra lúc những luật lệ vô lý đã bị xóa bỏ.

Hủ tục bắt vợ của người Mường Ạu Tá

Tại sao không tổ chức cưới hỏi đàng hoàng mà lại phải tổ chức bắt vợ?

Khi gặp phải các trường hợp việc cưới hỏi không thuận lợi thì chàng trai mới tổ chức bắt vợ, vì đây không phải là việc đơn giản, mà cũng gây tốn kém cho chính nhà trai. Việc bắt vợ thường rơi vào các trường hợp sau:

  • Trường hợp thứ nhất: Gia đình hai bên đã ưng thuận, chàng trai cũng ưng ý nhưng cô gái thì nhất quyết không đồng ý.
  • Trường hợp thứ 2: Gia đình nhà trai ưng cô con dâu tương lai, nhưng nhà gái và cô gái ấy không đồng ý.
  • Trường hợp thứ 3: Đôi nam nữ yêu nhau nhưng gia đình nhà gái không đồng ý gả.

Trường hợp thứ nhất việc bắt vợ sẽ diễn ra khá thuận lợi, vì gia đình nhà gái sẽ nhắm mắt làm ngơ khi nhà trai thực hiện bước quan trọng nhất của việc bắt vợ. Nhưng trường hợp thứ 2, thứ 3 thì sẽ khó khăn hơn và phải thật khéo léo để vừa không mất bạc vừa không mất vợ tương lai. Việc chọn người thực hiện bước đầu tiên rất quan trọng, có bắt được vợ hay không phần lớn phụ thuộc vào người này.

Trước khi tổ chức bắt vợ nhà trai sẽ phải chuẩn bị gì?

Việc bắt vợ phải được nhà trai chuẩn bị những thứ sau:

  • Một chum rượu
  • Một con gà
  • Một nén bạc
  • Một kế hoạch hoàn hảo để không bắt vợ trượt.
197539247 275692337628437 8097428755190353924 n - Nén bạc trong hông đồ cơm và tục bắt vợ của người Mường Ạu Tá
Một nén bạ tự đúc được truyền qua nhiều thế hệ của người Mường Ạu Tá

Khi đã chuẩn bị những thứ trên, nhà trai sẽ bí mật tổ chức bắt vợ. Những người tham gia bắt vợ sẽ là những người họ hàng trong gia đình và bạn bè rất thân thiết của chàng trai. Việc bắt vợ phải diễn ra vào buổi tối và kết thúc trước khi trời sáng.

Làm thế nào để được phép bắt vợ?

Ngày xưa người Mường Ạu Tá rất hay ăn các món đồ (hấp) vì không có nhiều nồi, niêu, xoong, chảo như bây giờ và một phần khác vì món đồ cũng không làm mất chất dinh dưỡng và hương vị thuần túy của món ăn. Nên các món ăn truyền thống đa số là các món đồ, chính vì thế cái hông đồ (hông đồ là dụng cụ để hấp đồ ăn mà giờ được thay thế bằng cái vỉ hay cái xửng hấp hay cái trõ) là thứ rất quan trọng và được sử dụng hàng ngày.

Khi một chàng trai chuẩn bị bắt vợ, đầu tiên anh ta phải nhờ một người bạn thân của mình lẻn vào nhà gái lúc cả nhà đang đi làm nương hoặc lúc cả nhà đang say giấc để đặt một nén bạc vào hông đồ thường xuyên được sử dụng đồ cơm của nhà gái. Thời gian thực hiện bước này tùy thuộc vào kế hoạch và tùy khoảng cách xa gần giữa hai gia đình. Bước này phải được thực hiện thành công thì mới được phép triển khai tới bước kế tiếp là bắt vợ. Phải tiến hành bắt vợ khi trời tối, kết thúc trước khi trời sáng và trước khi nhà gái phát hiện ra nén bạc để tránh việc nhà gái ngăn cản.

“Đón” nàng về nhà uống rượu gà gáy

Tùy khoảng cách giữa hai gia đình, kế hoạch bắt vợ thường diễn ra từ lúc mờ tối đến đêm khuya. Lợi dụng việc các cô gái thường đi làm nương về muộn lúc trời đã sẩm tối, nhóm thanh niên đã có kế hoạch sẽ mai phục sẵn ở những đoạn vắng người và bắt cô gái về, việc bắt giờ này thường là những người phải di chuyển đi đường xa để kịp về tới nhà trai trước khi trời sáng.

Những gia đình ở gần thường bắt vào lúc thanh niên trong làng tụ tập đi chơi đêm, rất có thể trong đám bạn cùng đi chơi, ngắm trăng thanh gió mát ấy đều là những nội gián được chàng trai cài cắm, chỉ chờ giờ đẹp để “đón” nàng về nhà “uống rượu gà gáy”.

Uống rượu gà gáy, trở thành dâu nhà người

Ngày xưa không có đồng hồ, ban ngày ước lượng giờ dựa vào mặt trời, ban đêm thì dựa vào tiếng gà gáy. Khi những thanh niên đi bắt vợ, ở nhà người nhà sẽ chuẩn bị sẵn một chum rượu ngon và một con gà luộc để báo cáo tổ tiên. Khi đã bắt được cô gái về nhà, thì trời cũng gần sáng và tiệc rượu được bắt đầu. Gọi là “uống rượu gà gáy” vì khi làm lễ uống rượu là trời sắp sáng, khi gà gáy sáng liên hồi. Đôi trai gái sẽ được cho uống rượu dưới sự chứng kiến của những người đang có mặt và những người chứng kiến cũng sẽ uống rượu để kết thúc việc bắt vợ.

Có những trường hợp cô gái không chịu uống rượu cùng chàng trai, nhưng vì trong chuyện này cô gái không có quyền quyết định. Nên khi đã bị bắt về thì dù uống hay không cũng sẽ đã trở thành vợ, thành con dâu của nhà người ta.

Trường hợp cô gái ấy nhất quyết hủy hôn thì sẽ bị phạt, nếu như các anh trai chỉ mất một nén bạc để bắt vợ, thì cô gái khi muốn hủy hôn sẽ bị phạt một chum bạc đền cho nhà trai và vẫn bị coi là gái đã qua một đời chồng. Ở thời ấy cơm ăn, áo mặc còn không có thì lấy đâu ra một chum bạc để phạt đền? Khi đã bị bắt về nhà người ta đa số đều cam chịu số phận vì không có lựa chọn khác.

Nén bạc trong hông đồ cơm.

Với những trường hợp bị bắt vợ lúc trời sẩm tối, thì người nhà đã phát hiện từ khi lấy hông ra chuẩn bị bữa tối cho cả nhà. Còn các trường hợp bị bắt sau bữa tối, lúc nửa đêm thì sáng ra nếu bố mẹ không thấy con gái dậy sớm đồ cơm chuẩn bị bữa sáng thì chỉ cần kiểm tra hông đồ có nén bạc thì mặc định con gái đã trở thành con dâu nhà nào đó rồi. Khi ấy bố mẹ dù có biết con gái đang ở đâu cũng sẽ không được đi tìm.

51214149 2239591493030599 8822166991272935424 n - Nén bạc trong hông đồ cơm và tục bắt vợ của người Mường Ạu Tá
Hông đồ được làm bằng cây gỗ khoét rỗng phía trong và phía dưới đan 1 cái vỉ tre để giữ đồ ăn không lọt xuống dưới ninh nước

Sau khi bắt vợ về được 3 ngày, nhà trai sẽ đưa ông mờ (ông mối) đến nhà gái để thưa chuyện và bàn chuyện cưới hỏi. Hôm đó cô gái cũng sẽ được đưa về nhà bố mẹ đẻ để chuẩn bị cho đám cưới. Việc cưới hỏi sau đó vẫn diễn ra bình thường, nhà gái dù muốn hay không thì cũng sẽ phải gả con gái. Với những trường hợp nhà gái không ưng thuận thì sẽ cố tình làm khó nhà trai bằng việc thách cưới cao hơn bình thường, nhưng không được thách quá một nén rưỡi bạc. (Một nén rưỡi tương đương với một thỏi bạc nén và 6 đồng bạc xòe)

196738767 316406516680566 5887245167335954029 n - Nén bạc trong hông đồ cơm và tục bắt vợ của người Mường Ạu Tá
Một nén bạc và một đồng bạc xòe

Nhà trai khi đã xác định cho con đi bắt vợ thì cũng phải chuẩn bị tinh thần bị thông gia thách cưới ở mức tương đối cao. Việc bắt vợ sẽ tốn thêm của cải, nên đa số chỉ những gia đình khá giả hơn bình thường mới đủ khả năng để bắt vợ. Hủ tục này phụ nữ gần như không có bất cứ quyền quyết định nào, không được lên tiếng cho sự tự do hôn nhân của mình và cũng từ đây mà có nhiều mối tình dang dở, nhiều mảnh đời bất hạnh…

Thật may là hiện tại hủ tục này đã được xóa bỏ hoàn toàn, nên các anh trai sau khi đọc xong bài này đừng dại dột mà làm theo kế hoạch bắt vợ của các cụ thời xưa nhé.

4 Replies to “Nén bạc trong hông đồ cơm và tục bắt vợ của người Mường Ạu Tá”

  1. Nếu ngày nay mà còn hủ tục này thì không biết sẽ thế nào nhỉ?

    1. Hủ tục này phụ nữ không có lựa chọn luôn ý, bị động, không thể phản kháng, không có điều kiện để hủy hôn. Có nhiều người có người yêu, nhưng vì hủ tục này mà phải sống với người mà họ không yêu. Nghĩ thấy sợ, may mà đã bỏ đi rồi chị ạ. hihi

  2. Đinh Thị Thanh Thùy says: Trả lời

    May là đã bỏ đi hủ tục này cô nhỉ

    1. Ừ, ko bỏ có mà giờ chắc loạn lắm

Trả lời