Chuyện xưa mẹ kể

Cách đây khoảng hơn 30 năm trở về trước, do sinh sống ở những vùng núi cách xa trung tâm, khi đó cở sở hạ tầng thiếu thốn đi lại khó khăn. Giao thông, giao thương chưa phát triển nên người Mường Ạu Tá và những nhóm dân tộc thiểu số nói chung chủ yếu sống cuộc sống tự cung – tự cấp, cuộc sống hoàn toàn dựa vào nông nghiệp.

Ở vùng núi, do địa hình dốc đất dễ bị xói mòn dẫn tới việc canh tác nông nghiệp kém hiệu quả. Dù quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời nhưng bữa cơm gia đình vẫn bữa đói, bữa no. Vào mùa giáp hạt khi lượng thóc trong nhà không còn nhiều thì mâm cơm gia đình sẽ bớt cơm lại và thay bằng những món ăn được làm từ ngô, khoai, sắn… thức ăn cũng là rau, cỏ tự kiếm trong vườn nhà thi thoảng săn, bắt được thì bữa ăn mới có thêm thịt cá.

194951394 2419697634841064 3513128612222605888 n - Chuyện xưa mẹ kể
Cơm độn sắn, thứ mà trước đây người ta ngán ngẩm (Ảnh: Ộm Chung)

Mẹ tôi kể, cơm mùa giáp hạt được chia làm 3 phần. Một phần cơm trắng để dành cho các em bé ở trong nhà, một phần cơm độn nửa gạo nửa ngô/khoai/sắn thì dành cho các anh chị lớn hơn, người lớn thì có nhà vẫn có cơm độn nhưng phần ngô/khoai/sắn chiếm chủ yếu, có nhà nào đông con cháu thì mùa giáp hạt có khi người lớn chỉ ăn ngô/khoai/sắn thôi, gạo để dành cho các con.

Từ ăn no – mặc ấm, đến ăn ngon – mặc đẹp

Nếu như bây giờ nhiều người phải đau đầu để suy nghĩ xem hôm nay ăn gì, ngày mai mặc gì? Thì ngày xưa các bà, các mẹ sẽ phải nghĩ xem hôm nay ngô, khoai, sắn nên làm món gì để đảm bảo bữa ăn của gia đình mình đủ no, dễ nuốt. Việc phải ăn ngô, khoai, sắn thay cơm trong nhiều ngày liền là điều chẳng dễ dàng gì. Nhưng vì đói, vì phải ăn để có sức còn lao động và vì chẳng có lựa chọn khác, nên có cái để ăn đã là tốt rồi.

120273652 2187052868105543 3254034603968404308 n - Chuyện xưa mẹ kể
Bánh nẹt, loại bánh được làm rất kỳ công từ ngô nếp hoặc sắn, món ăn chính thay cơm mùa giáp hạt (Ảnh: Ộm Chung)

Trải qua nhiều đời như vậy, nên món ăn từ ngô, khoai, sắn cũng có nhiều món đa dạng hơn để thay đổi trong nhiều ngày. Vì có những món làm ra chúng rất mất công, cầu kỳ nhiều công đoạn nên khi cuộc sống no đủ hơn, có nhiều lựa chọn hơn mọi người sẽ có xu hướng chọn những món mới, ngon hơn, tốn ít công sức hơn. Dần dần có nhiều món ăn truyền thống cũng bị bỏ quên phía sau, giống như cách mà chúng ta bỏ quên những thứ đã không còn phục vụ cho cuộc sống của mình vậy.

120223314 2187052894772207 2644192850665130144 n - Chuyện xưa mẹ kể
Bánh nẹt và bí đỏ đồ (Ảnh: Ộm Chung)

Tìm lại hương vị xưa

Thi thoảng mẹ tôi lại bảo thèm ăn cái này, cái kia có những món mà tên tôi cũng mới nghe chứ đừng nói tới việc được ăn chúng. Những lúc ấy thể nào tôi cũng bảo mẹ tôi làm cho tôi ăn thử bằng được, xong cũng có những món được làm từ nguyên liệu khó kiếm, từ những loại cây, loại củ chỉ kiếm được ở những cánh rừng già, nên giờ cũng chẳng thể kiếm ra để ăn nữa.

183549569 111082661148725 9100165519177815802 n - Chuyện xưa mẹ kể
Cá ốt đồ, cá được hấp nhiều giờ liền để cho ra món ăn chuẩn vị của người Mường Ạu Tá, (Ảnh: Ộm Chung)

Cũng là những món ăn đó, ngày xưa mọi người dùng từ “phải ăn” thì bây giờ từ “được ăn” có vẻ hợp lý hơn. Vì không còn thiếu ăn nữa nên thi thoảng mới có thời gian để làm các món ăn truyền thống để “đổi vị”, cũng có những gia đình mà thế hệ trẻ chưa bao giờ biết tới những hương vị xưa ấy. Tôi may mắn hơn, mẹ tôi chăm chỉ làm các món xưa lắm nên tôi rất hay được ăn, được thưởng thức hương vị xưa.

Giữ lại hương vị truyền thống

Trong số các món truyền thống có nhiều món mà chỉ có Mường Ạu Tá mới ăn, mới biết làm. Các bà, các mẹ ngày xưa rất đảm đang, tháo vát nên có nhiều món ăn được biến tấu và có nhiều thứ người ta tưởng chừng không ăn được khi qua tay các bà, các mẹ sẽ đều thành những món ăn có hương vị khó quên. Nhờ có mẹ rất chăm làm món truyền thống, nên sau khi phát triển dịch vụ homestay có nhiều món đã được tôi đưa vào thực đơn phục vụ khách du lịch khi đến thăm Lake View, thăm Đà Bắc. Ngay cả cách nấu cơm của người Mường Ạu Tá cũng khác với bình thường, “cơm tưới” chắc chỉ những ai từng đến Lake View, từng được ăn thì mới biết tới…

193436373 2419697894841038 6564993852120178679 n - Chuyện xưa mẹ kể
Bữa sáng với xôi màu, bánh ốc truyền thống và các món đi kèm đảm bảo đủ năng lượng cho một ngày dài với các hoạt động của du khách.
190235715 2419697774841050 4024614266846657068 n - Chuyện xưa mẹ kể
Bánh nẹt, cá ốt đồ và hoa đu đủ xào quả vả cùng các món ăn khác được đưa lên mâm phục vụ khách đến Lake View homestay. (Ảnh: Ộm Chung)

Hôm nay chia sẻ tới đây thôi, các bài viết sau tôi sẽ giới thiệu sâu hơn về các món ăn truyền thống đang sử dụng trong bữa ăn của Lake View homestay nhé.

Trả lời