Mường Ạu Tá là ai?

du lich va van hoa4 scaled - Mường Ạu Tá là ai?
du lich va van hoa4 scaled - Mường Ạu Tá là ai?

Mường Ạu Tá là ai?

Trước đây khi tôi nói với mọi người khác rằng, tôi là người Mường Ạu Tá. 99% mọi người đều trả lời là không biết, một số rất ít người tầm độ tuổi trung niên trở lên có thể biết sơ sơ, thường thì phản ứng của mọi người rất đặc biệt. Có người thốt lên rằng “Ôi, Ạu Tá à? Thế có biết làm tiếng không?”, có người thì nói “Ạu Tá ngày xưa nổi tiếng lắm”, cũng có một số người tỏ ra thích thú và bắt đầu  kể về những kỷ niệm thời thanh xuân của nhiều năm trở về trước.

Những câu chuyện ở thời đó có khi nó thuộc thể loại kinh dị vì nó được tam sao thất bản qua thứ “e nờ” lần, nó trở nên huyền bí và nó tồn tại những nỗi sợ vô hình. Mọi người khi ấy thường rất kiêng nể, lo lắng và ngại va chạm với nhóm Mường Ạu Tá. Còn bây giờ thì tôi và cả những người trong câu chuyện đều cười ra nước mắt, khi nghe hoặc kể lại những câu chuyện đó. Có lẽ bây giờ tôi nên xếp chúng vào danh mục những câu chuyện hài hước thì có vẻ hợp lý hơn, tất nhiên tôi sẽ kể cho các bạn nghe, nhưng không phải bây giờ…

du lich va van hoa 1018x1024 - Mường Ạu Tá là ai?
Hình ảnh cô gái Mường Ạu Tá khi nghe kể chuyện kinh dị phiên bản ngày xưa. (ảnh: một vị khách của Lake View homestay)

Titanic phiên bản Mường Ạu Tá

Khi nghe những người già kể về cuộc di cư của người Mường Ạu Tá, tôi thường liên tưởng đến bộ phim điện ảnh Titanic, nhưng khác ở chỗ không có câu chuyện tình yêu lãng mạn, chỉ thấy đó là một thảm kịch của những người dân di cư.

Chuyện của nhiều năm về trước kể rằng, con tàu chở những nhóm người di cư từ phương Bắc về Việt Nam gặp nạn và bị đắm. Người già, trẻ nhỏ đều bỏ mạng sau tai nạn đó, chỉ còn một số người khỏe mạnh còn sống sót. Sau tai nạn đó, mọi thứ đều bị nước nhấn chìm, họ mất người thân, mất hết tài sản, lương thực, quần áo chỉ còn 1 bộ mặc trên người… Từ đó họ sinh sống dựa vào tự nhiên, cùng với một nhóm người bản địa được cho là người Mường, người Thái ở mạn Thanh Hóa giáp với Hòa Bình.

Trốn chạy sự bât công

Do là nhóm người nhập cư, nên lúc bấy giờ họ bị đàn áp bởi sưu cao, thuế nặng qua nhiều năm liền. Không chịu khuất phục, họ đã âm thầm chuẩn bị lương thực và đóng bè tre sẵn sàng cho một cuộc chạy trốn khỏi những bất công ấy.

Cuộc trốn chạy thành công, họ đã lênh đênh trên bè tre nhiều ngày, khi đã hết lương thực họ dạt vào một vùng đất hoang, dựng lều và quyết định sinh sống tại đó. Nơi rừng hoang, núi biếc họ sống nương tựa vào mẹ thiên nhiên, cuộc sống thiếu thốn, nhưng ở đây họ được tự do làm chủ cuộc sống của mình. Thế nhưng một ngày nọ, những thợ săn thú rừng của nhà Lang đã phát hiện ra có một nhóm người lạ sinh sống trong vùng đất của họ. Cuộc sống của nhóm người di cư sẽ ra sao sau cuộc gặp mặt của những người xa lạ?

cropped du lich va van hoa 5 - Mường Ạu Tá là ai?
Ảnh Ộm Chung chụp xóm Đá Bia từ trên cao.

Vùng đất có chủ

Vùng đất yên bình họ sinh sống lúc bấy giờ thuộc Mường Bi, vùng đất  dưới sự cai quản của Lang Bi (thuộc huyện Tân Lạc – Hòa Bình). Trong chuyến đi săn ấy, nhóm thợ săn không chỉ săn được thú, họ phát hiện một nhóm người lạ đang sinh sống trong vùng đất của mình và đã về thưa chuyện với Lang. Lang Bi cho gọi người lớn tuổi nhất trong nhóm người ấy đến hỏi chuyện, sau khi nghe xong câu chuyện của họ, Lang Bi đã quyết định cho họ ở lại Mường Bi, cho làm nhà, dựng bản và chia đất làm đồng áng, ổn định cuộc sống dưới sự cai quản của ông. Họ sống hiền lành và chăm chỉ, tuân theo mọi luật lệ phép tắc của Mường Bi, được Lang Bi và những nhóm Mường khác đón nhận, đối xử bình đẳng. Vậy nên những cuộc di cư, trốn chạy không còn tiếp diễn

Mường Ạu Tá – nhóm nhỏ thuộc Mường Bi

Một ngày nọ, Lang Bi cho mời các bô lão của các nhóm sinh sống thuộc Mường Bi đến nhà và cho biết, ông được lệnh triệu tập của triều đình, phải đi xa, không hẹn ngày trở về. Nhưng ông là người đứng đầu, Mường không thể không có Lang, ông không thể vắng mặt quá lâu, chuyến đi cũng không biết lành – dữ ra sao, nên ông cần một người thay ông đi chuyến này. Khi tất cả mọi người đều im lặng, bô lão thuộc nhóm người mới nhập cư đã đứng lên xin đi thay Lang Bi dù không biết lành – dữ, đó như là một cơ hội để báo đáp ơn cưu mang của Lang Bi dành cho nhóm người của họ.

Chuyến ấy, người đi không có tin tức và đúng là không có ngày về… Lang Bi vô cùng cảm kích ông lão nên đã chính thức đặt tên cho nhóm người nhập cư là Mường Ạu Tá (theo tiếng Mường, ạu tá có nghĩa là ông nội). Hàng năm mỗi dịp tết, các nhóm Mường khác sẽ chuẩn bị lễ vật để dâng lên Lang Bi, riêng nhóm người Mường Ạu Tá, Lang Bi nói rằng vì họ mới đến, mọi thứ còn khó khăn, chưa có của cải, tài sản gì. Nên ông chỉ yêu cầu họ dâng lên hai món ăn rất đơn giản, một là lá đu đủ đồ và thứ hai là món rất đặc biệt được làm từ đậu tương mà Mường Ạu Tá gọi là “chẻo tởi”.

du lich va van hoa1 768x1024 - Mường Ạu Tá là ai?
Món rau đu đủ đồ, tất nhiên món nguyên bản sẽ không có miếng ba chỉ ăn kèm đâu nha.

Di cư và đồng hóa

Giai đoạn mới, khi chế độ Lang đạo của người Mường được xóa bỏ, bởi vì dân số chiếm tỉ lệ nhỏ so với các nhóm khác, nên Mường Ạu Tá có xu hướng tách dần khỏi những nhóm khác và sống khép kín hơn. Từ đây nhiều câu chuyện huyền bí xung quanh nhóm Mường Ạu Tá được dựng lên và truyền tai nhau, kể từ đó Mường Ạu Tá sống tách biệt hẳn với các nhóm khác. Cũng có thể là do các câu chuyện huyền bí ấy nên ít ai muốn tiếp cận, tìm hiểu thông tin có lẽ bởi thế mà trong rất nhiều tài liệu ghi chép về người Mường, tôi không tìm thấy tài liệu nào có sự xuất hiện của nhóm Mường Ạu Tá.

Trải qua nhiều năm, qua nhiều hoàn cảnh khác nhau Mường Ạu Tá đã di cư và có mặt có mặt ở nhiều nơi như Đà Bắc, Mai Châu – Hòa Bình và các vùng kinh tế mới ở Tây Nguyên… Điều kiện cuộc sống thay đổi, môi trường sống thay đổi và sự phát triển của xã hội đã khiến cho nhiều giá trị văn hóa tạm thời bị xếp lại phía sau những bộn bề cuộc sống.

Du lịch cộng đồng – Sợi dây níu giữ văn hóa.

Cho đến khi mô hình Du lịch cộng đồng của xóm Đá Bia (xóm nhỏ của người Mường Ạu Tá) được xây dựng, các giá trị văn hóa được nhìn nhận và ứng dụng vào việc phát triển mô hình du lịch cộng đồng. Mọi thứ ở đây như được đánh thức, văn hóa được thực hành thường xuyên hơn, các giá trị truyền thống được giữ gìn và phát huy.

Nếu cách đây khoảng hơn 6 năm trước, không ai biết đến Mường Ạu Tá, thì giờ đây Mường Ạu Tá đã xuất hiện ở một số mặt báo, phóng sự và trong các tài liệu hướng dẫn của Du lịch cộng đồng Đá Bia. Mường Ạu Tá được biết đến nhiều hơn bởi những vị khách du lịch thích tìm hiểu văn hóa, coi trọng những giá trị tốt đẹp ấy.

Nhưng cái tên Mường Ạu Tá không biết do đâu mà thường bị phát âm và viết sai từ Mường Ạu Tá thành “Mường Ao Tá”. Có thể mọi người cho rằng đó là lỗi sai nhỏ, nhưng tôi không đồng ý với điều đó. Vì “Ao Tá” hoàn toàn không có nghĩa trong tiếng Mường, còn cái tên “Ạu Tá” nó lại là cả một câu chuyện dài và rất ý nghĩa về lịch sử ra đời Mường Ạu Tá chúng tôi.

10999766 140107202993236 728864321288766178 n - Mường Ạu Tá là ai?
Bà nội của Ộm Chung đang xem các cháu của mình biểu diễn văn nghệ truyền thống, giao lưu với khách du lịch. (ảnh: Da Bac CBT)

Vì không có chữ viết, mọi thứ đều được truyền miệng từ thế hệ này qua thế hệ khác, đến hiện tại không ai có thể xác minh tính chính xác của các câu chuyện ấy. Nhưng những thói quen, lối sống sinh hoạt và các giá trị khác vẫn tồn tại và âm thầm minh chứng cho các câu chuyện mà tôi sẽ kể với các bạn ở những bài viết tiếp theo.

38 Replies to “Mường Ạu Tá là ai?”

  1. Bài viết hay và thú vị quá chị ơi

    1. Cảm ơn em! sẽ còn phải học từ em nhiều đó :)))

          1. Cảm ơn lời khen từ Mường La nhé :)))

  2. Anh trông chờ những bài viết như thế này mà không diễn tả nó như thế nào, cảm ơn em đã cho anh 1 ví dụ minh họa vô cùng sống động. Anh có 2 thứ, hơi tham 1 tí, là ăn món đu đủ nguyên bản, cộng với nghe câu chuyện kì bí, và hỗ trợ người Mường Ạu Tá kể câu chuyện của mình đến với mọi người, qua cả kênh của Dulichbui24 nhé!

    1. Dạ. Em sẵn sàng anh Việt Anh ơi. Được giớ thiệu trên kênh của Dulichbui24 thì còn gì bằng nữa ạ. Còn món lá đu đủ đồ thì mời anh đến Lake View nha :)))

      1. Thích câu chuyện và món lá đu đủ đồ, tất nhiên cả Ộm Chung rồi.

        1. Cảm ơn anh. Hy vọng anh sẽ thích các câu chuyện khác mà Ộm Chung ghi chép lại ở những bài sau.

  3. Đinh Thị Thanh Thùy says: Trả lời

    Hay quá cô ơi

    1. Thường xuyên vào đọc để hiểu về văn hóa của mình nha bé.

  4. Bài viết hay quá mịm ơi . Bây giờ mà mình ko học là mình sẽ thành mất gốc thật. Nếu ko có du lịch đến xóm mình em nghĩ giờ chẳng còn nhìn thấy hoặc ko có ai có bộ váy áo mường cho riêng mình .trừ những thế hệ từ bme mình trở lên

    1. Đúng rồi. May quá nhỉ, may vẫn còn kịp giữ lại một phần nào đó.

  5. Bài viết hay quá. Cảm ơn Trang Su Su đã viết và chia sẻ những thông tin này nhé.

  6. Ủng hộ em nhé Trang Su Su!!!

    1. Thật vui vì câu chuyện của người Mường Ạu Tá được mọi người đón nhận và ủng hộ. Em cảm ơn chị.

  7. Viết một chiếc bình luận cho xôm tụ thôi chứ khen là thừa. Những con người tiên phong như chị rất đáng quý trong cộng đồng mình. Chúc mừng với bài viết đầu tiên!
    P/s: Chuẩn bị “trả bài lại” trên trang của em nhé. 🙂

    1. Cuối tuần lại bài mới nhá. tha hồ share 😀

  8. […] Vài người cũng đã nhầm khi gọi nhóm người này là Ao Tá hay Au Tá. Nhưng cái tên Ạu Tá mới là chuẩn, dịch sang tiếng Kinh nghĩa là “Ông Nội”. Câu chuyện về nguồn gốc của người Mường Ạu Tá, xin phép được giữ lại để những người dân tự kể về chính mình. (Xem thêm tại đây!) […]

  9. Có dịp kênh Zai Tri sẽ ghé làng du lịch văn hoá của Trang Su Su nhé, chúc thành công.

    1. Mình rất sẵn lòng đón Zai Tri ghé thăm. hãy liên hệ với mình bất cứ khi nào. Cảm ơn bạn!

  10. […] hoang sơ, là nơi sinh sống của 5 dân tộc anh em gồm Mường, Tày Dao, Kinh, Thái bản sắc văn hóa đặc sắc […]

  11. Câu chuyện cháu viết nghe rất là kỳ. Để chú tìm và gửi cho cháu một bài viết về người Ậu Ta in trên Tạp chí Dân tộc học đã lâu rồi. Trong đó có nhiều tư liệu đáp ứng mong muốn hiểu biết của cháu nhé….

  12. […] của các cộng đồng người Dao, người Mường trong huyện Đà […]

    1. Dạ vâng ạ. Cháu cảm ơn chú. Bọn cháu là Ạu Tá ko phải Ậu Tá đâu ạ. Cho đến nay vẫn có nhiều câu chuyện và nhiều cách thực hành văn hóa chứng minh cho nó. Nhưng nó chưa được ghi chép lại.

  13. Học sinh của cô🥰. Chúc E luôn phát triển sự nghiệp và kết nối được nhiều người đến với quê hương mình nhé 💞

    1. Em sẽ cố gắng, em cảm ơn cô ạ!

  14. […] đưa là món ăn của người Mường Ạu Tá được làm từ nguyên liệu chính là cây […]

  15. […] thông, giao thương chưa phát triển nên người Mường Ạu Tá và những nhóm dân tộc thiểu số nói chung […]

  16. […] đất, đẻ nước” của người Mường có đoạn kể: Ngày xưa người Mường […]

  17. […] một câu truyện cố tích rất hay của người Mường Ạu Tá khi nhân hóa hai con vật nuôi thân thuộc nhất […]

  18. […] ý thì không biết phân biệt ra sao. Với người Mường Ạu Tá thì cái lá cũng được phân biệt mặt […]

  19. […] có bắt vợ không, nhưng tôi biết người Mường Ạu Tá xưa có tục bắt vợ, chỉ là tục bắt vợ […]

  20. […] vô hình, bài viết đầu tiên về người Mường Ạu Tá tôi đã từng nhắc đến những câu chuyện […]

  21. […] trên ngôi nhà sàn truyền thống của người Mường Ạu Tá với phòng ngủ được trang bị cơ sở vật […]

Trả lời